فهرست پیشگفتار
بخش اول – شرط و اقسام آن
شرط
معنی شرط
اطلاقات مختلف شرط
شرط نحوی
شرط اصولی
شرط لغوی
شرط ضمن عقد و اطلاقات شرط
اقسام شرط
اقسام شرط به اعتبار ارتباط آن با عقد
شرط ابتدائی
شرط غیر ابتدائی
تعریف
عقد
معانی عقد
معنی لغوی عقد
معنی اصطلاحی عقد
تفاوت بین آثار عقد و تعهد
اقسام عقد
اقسام عقد به اعتبار آثار و احکام مقرر
عقود معین
عقود غیر معین
شرایط صحت عقود غیر معین
اقسام عقد به اعتبار صحت و فساد
عقد صحیح
شرایط اساسی برای صحت معامله
عقد غیر صحیح
اقسام عقد غیر صحیح
عقد غیر نافذ
عقد فضولی
عقدی که مبتنی بر اشتباه باشد
عقد مکره
عقد مکره
عقد باطل
اقسام عقد به اعتبار قابلیت فسخ یا عدم آن
عقد قابل فسخ
عقد جایز
عقد لازم قابل فسخ
عقد غیر قابل فسخ
اقسام عقد به اعتبار نحوه رابطه بین موضوع حق و متعلق آن
اقسام عقد به اعتبار قابلیت و عدم قابلیت انحلال آن
عقد لازم
عقد خیاری
عقد جائز
اقسام عقد به اعتبار زمان پیدایش آثار آن
عقد منجر
مقتضای عقد
عقد معلق
اقسام عقد به اعتبار مورد
عقد معوض
عقد غیر معوض
اقسام عقد به اعتبار تملیک یا ایجاد تعهد
عقد تملیکی عقد عهدی
اقسام عقد به اعتبار ایجاد تعهد برای عاقد یا عدم آن
عقد عهدی
عقد اذنی
اقسام عقد به اعتبار تحقق آن با قبض یا بدون قبض
عقدی که بدوی قبض محقق می شود
عقدی که بدون قبض نمی شود
اقسام عقد به اعتبار استقلال وجودی و عدم آن
عقد اصلی
عقد تبعی
اقسام عقد به اعتبار اضافه نمودن قید و شرط و عدم آن
عقد مطلق
عقد مشروط
انواع شرط غیر ابتدائی به اعتبار شیوه ارتباط آن با عقد
شرطی که پیش از عقد واقع می شود
شرط تبانی یا شرط بنائی
اقسام شرط تبانی
شرط الحاقی
شرط ضمن عقد ( شرطی که مفاد آن در ضمن عقد ذکر می شود)
شرط ضمن عقد
کلیات
تعریف
حدود و دامنه تعهد ناشی از شرظط در عقد
اهمیت بحث شرط ضمن عقد
مسائل مربوط به شرط ضمن عقد
ارتباط شرط با عقد
آثار حاصل از شرط ضمن عقد
اقسام شرط ضمن عقد
اقسام شرط ضمن عقد به اعتبارهای مختلف
به اعتبار اثری که شرط در عقد می کند
به اعتبار اثری که شرط در عقد می کند
به اعتبار چگونگی بیان اراده
به اعتبار اثر شرط نسبت به افراد
به اعتبار زمانی که موضوع شرط مورد تراضی واقع شده
به اعتبار نفوذ شرط
تفضیل برخی از مطالب گفتار اول
به اعتبار اثر
شرط تعلیق ی
شرط تقییدی
به اعتبار چگونگی بیان اراده
شرط صریح
شرط ضمنی
مبنای وابستگی شرط ضمنی با مفاد عقد
شرع و قانون
عرف و قانون
عرف و عادات قراردادی
عقل و بداهت
اقسام شرط ضمنی
به اعتبار نفوذ یا عدم نفوذ
شرط صحیح
شرط باطل
شرط در ایقاعات
آیا شرط در ایقاعات نیز واقع می شود
ادله مشروعیت شرط
ادله مشروعیت مطلق شرط
مشروعیت شرط در کتاب (قرآن
مشروعیت شرط در اخبار و احادیث (سنت
مشروعیت شرط در اجماع و اتفاق علماء
شرط و بناء عقلا
ادله مشروعیت شرط ضمن عقد
مشروعیت شرط ضمن عقد در کتاب (قرآن
مشروعیت شرط ضمن عقد در اخبار و احادیث (سنت
مشروعیت شرط ضمن در اجماع و اتفاق علماء
شرط ضمن عقد و بناء عقلا
صحت و فساد شرط
شرط صحیح و اقسام آن
شرط صحیح
اقسام شرط صحیح
شرط صفت
شرط فعل
شرط برای شخص ثالث
شرط بر شخص ثالث واثع شود
شرط بر یکی از طرفین معامله واقع می شود ولی موضوع آن انجام فعلی از طرف شخصی دیگر باشد
شرط نتیجه (غایت)
شرط نتیجه برای شخص ثالث
مقایسه بین قلمرو شرط نتیجه و رط فعل
شرائط صحت شرط و شرط ضمن عقد
اصل صحت شروط
شرط اول – انجام شرط، در توان مشروط علیه باشد
در شرط فعل
غرض از این شرط چیست
در شرط صفت
در شرط نتیجه ( غایت )
معیار و عدم آن
شرط به خودی خود جائز باشد
روایات مربوط به شرط دوم
مسائل مربوط به شرط دوم
مراد از تحلیل حرام و تحریم حلال چیست
آیا این شرط یک شرط مستقل است
آیا شرط غیر سائغ عقد را باطل می کند
شرط غرض عقلانی داشته باشد
آیا شرط عقلی است یا شرعی
منظور از این شرط چیست
ادله طرفین
ضابطه در تشخیص عقلانی بودن یا غیر عقلائی بودن شرط چیست
شرط، مخالف کتاب و سنت نباشد
ادله معتبر بودن این شرط
آیات
احادیث و روایات
روایاتی که به صحیح نبودن شرط مخالف کتاب و سنت اشاره دارند
روایاتی که به صحیح نبودن شرط مخالف کتاب اشاره دارند
روایاتی که در آنها شرط مخالف سنت مردود شمرده شده است
روایاتی که این دو لفظ در آنها به کار نرفته ولی مفهوم آنها مبین چنین معنایی می باشد
اجماع
بناء عقلاء
مسائل مربوط به شرط چهارم
مراد از کتاب الله چیست
دلیل قائلین به نظر دوم
ادله قائلین به نظر اول (یا رد دلیل مربوط به نظر دوم):
ارتباط این شرط و سایر شرایط صحت شرط
نسبت بین این شرط و شرط اول(مقدوز بودن
نسبت بین این شرط و شرط دوم ( عدم تحلیل حرام و تحریم حلال
نسبت بین این شرط و شرط سوم (عقلائی بودن
نسبت بین این شرط و شرط پنجم( یعنی اینکه شرط خلاف مقتضای عقد نباشد
نسبت بین شرط چهارم و شرط ششم ( شرط مجهول نباشد به نحوی که این جهات موجب غرر در بیع گردد
آیا مستثنی در شرط چهارم فقط شرطی است که مخالف کتاب باشد یا علاوه برآن باید حتما در قرآن مذکور و موافق کتاب هم نباشد
قول اول
قول دوم
آیا متصف به مخالف یا موافقت کتاب ، نفس مشروط (متازم به) است یا نفس اشتراط
اقوال و نظریاتعلمای بزرگوار پیرامون این مسئله
ملا احمد نراقی
میرفتاح مراغی
فاضل دربندی
امام خمینی
در مورد احکام تکلیفیه الزامیه (مثل واجب و حرام )
در مورد احکام غیر الزامی (مثل محللات و مباحات و مستحبات و مکروهات
در مورد احکام وضعی
ضابطه و وجه تشخیص شرط مخالف کتاب و سنت
موارد از حکم کتاب و سنت که عدم مخالفت آن در صحت شرط معتبر است پیست
شرط منافی مقتضای عقد نباشد
مقتضای عقد چیست
اقسام اقتضاء
صورت اول
صورت دوم
معیارهای شناخت مقتضای عقد
عرف
شرع و قانون
مضمون عقد آثار مستقیم انشاء
وجوه مختلف مخالفت شرط با مقتضای عقد
شرط منافی طبع و ذات عقد باشد
شرط منافی با چیزهای باشد که جزء لاینفک عقد هستند
شرط منافی با چیزهای باشد که آن چیز لازمه شرعی غیر منفک از عقد باشد
شرط منافی با اثری از عقد باشد که آن اثر ظاهرترین و بارزترین بلکه مهم ترنین اثر آن عقد محسوب شود به گونه ای که اگر خواسته باشیم تمام آثار عقد را در یک اثر خلاصه کنیم بتوانیم از آن اثر نام ببریم
شرط با بعض آثار عرفی عقد که حتی از آثار اصلی و بارز آن نباشد منافی باشد به گونه ای که بین آن آثار و نفی مضمون عقد یک ملازمه عرفی باشد
شرط با بعضی از آثار شرعی عقد که شارع آنها را بر عقد مترتب فرموده منافات داشته باشد
وجوه و علل و مبانی بطلان شرطی که خلاف مقتضای عقد باشد
عدم انعقاد شرط
حصول تعارض
رجوع به شرط ابتدایی
مخالفت با کتاب و سنت
فروع و مسائل مختلف در رابطه با این شرط
مسئله اشتراط عدم بیع
مسئله شرکت در بیع حیوان
مسئله جواز از اشتراط ضمان در عاریه و عدم جواز آن در اجاره
مسئله اشتراط عدم اخراج زوجه از محل خودش
مسئله توارث زوجین در عقد منقطع
شرط مجهول نباشد به گونه ای که جهات شرط موجب جهالت عوضین شود
مسائل مربوط به این شرط
آیا هر شرط مجهولی باطل است
معنی غرر
جهل
خطر
خدعه و فریب
آیا این شرط یک شرط مستقل است
ادله بطلان یا عدم بطلان این شرط
ادله قائلین به بطلان
اشکالاتی که به این ادله شده است
ادله قائلین به عدم بطلان این شرط بطور مطلق
شرط مستلزم محال نباشد
آیا این شرط یک شرط مستقل است
حکم شرط مستلزم محال از نظر صحت و بطلان
علل بطلان
علت اول
علت دوم
مشروط علیه در ضمن عقد به شرط ملتزم شود
شرط نهم شرط منجز باشد
به اعتبار خود شرط
به اعتبار سرایت به عقد
به اعتبار اجماع
به اعتبار لزوم غرر
نکته 1
مشروط علیه در حین عقد مکره نباشد
نکته 2
شرط فاسد (باطل) و اقسام آن
شرط فاسد (باطل
اقسام شرط فاسد (باطل
احکام شرط
احکام شرط صحیح
آیا وفای به شرط لازم است
مواد از وفاء چیست
ادله لزوم وفای به شرط (به طور مطلق)
لزوم وفای به شرط در کتاب (قرآن )
حکم وفای به شرط در احادیث و روایات
احادیث گروه اول
احادیث گروه دوم
وفای به شرط از نظر اجماع
لزوم وفای به شرط از نظر عقلی و بنای عقلاء
حکم وفای به شروط مختلف
آیا وفای به شرط ابتدایی لازم است
حکم وفای به شرط غیر ابتدایی
شرط تبانی (بنائی )
عدم لزوم وفائ مطلقا
لزوم وفاء مطلقا
ادله قاولین به لزوم وفاء بشرط تبانی
تفصیل بین حالات مختلف
شرط الحاقی
لزوم وفائ مطلقا
عدم لزوم وفاء
تفصیل بین حالات مختلف
شرط ضمن عقد (شرطی که التزام به آن در ضمن عقد صورت گرفته است
آیا شرط ضمن عقد لازم الوفاء می باشد
احکام شرط صحیح به اعتبارهای مختلف
احکام شرط صحیح به اعتبار اقسام آن
احکام شرط صفت (در ضمن عقد لازم)
احکام شرط نتیجه (غایت)
آیا وفای به شرط نتیجه مفهومی دارد
حکم شرط نتیجه
در چه صورتی می توان معامله ای را فسخ کرد که در ضمن آن شرط نتیجه باشد
آیا می توان شرط نتیجه را ساقط کرد
حکم شرط نتیجه به نفع شخص ثالث چیست
احکام شرط فعل
آیا وفای به شرط فعل (اثباتا یا نفیا) لازم است
وجوب وفای به شرط فعل
عدم وجوب وفاء
قول به تفصیل
مسائل مختلف مربوط به شروط صحیح
حکم تخلف مشروط علیه از وفای به شرط
آیا اگر مشروط علیه از وفای به شرط امتناع کرد می توان او را به انجام آن مجبور کرد
عدم اجبار
جواز اجبار
قول به تفصیل
حکم تخلف مشروط علیه در شرط به نفع شخص ثالث
آیا مشروط له با امکان اجبار مشروط علیه به وفای به شرط حق فسخ عقد را دارد یا خیر
حکم تعذر شرط چیست
تعذر شرط به اعتبار تسلط مشروط علیه بر عین و عدم آن
تعذر شرط به اعتبار زمان حدوث تعذر
تعذر در حال عقد وجود دارد
تعذر بعد از انعقاد عقد ایجاد می گردد
تعذر شرط به اعتبار متعلق شرط (از اقسام شرط صحیح )
حکم تعذر شرط در حالت اول (یعنی عین در نسلط مشروط علیه می باشد)
نظر مشهور
ادله قائلین به نظر مشهور و نقض و رد آنها
نظرات غیر مشهور
ثبوت خیار و ارش و تفصیل بین آنها در بعضی از مواضع (مثل نوع شرط یا زمان حدوث تعذر
بطلان عقد
حکم تعذر شرط در حالت دوم (یعنی عین به نحوی از تسلط مشروط علیه خارج شده باشد9
قول مشهور
تفصیل در نوع تصرفات ناقله
با نفس اشتراط منافات دارد
با نفس اشتراط منافات ندارد
آیا مشروطه له حق دارد شرط خود را ساقط نماید
مواردی که باید در حکم این مسئله در نظر گرفته شوند
شرط از شروطی باشد که قابل اسقاط باشد
در آن شرط به حق غیر توجه شود
به چگونگی شرط از نظر مالی بودن مثل خیاطت و غیر مالی بودن توجه شود
بررسی مسایل فوق
مورد اول
مورد دوم
نظر اول
نظر دوم
مورد سوم
آیا اگر مشروط علیه از وفای به شرط تخلف کرد ثمن تقسیط می شود
وجوه منصوره در این مسئله
شرط، خارج از حقیقت عوض و معوض باشد
شرط از اوصاف مبیع باشد
شرط عنوان مبیع (یا آنچه معامله بر روی آن واقع می گردد از سایر معاوضات )باشد و نزد عرف از قبیل صورت وعی آن باشد اگر چه حقیقتا و واقعا چنین نباشد
شرط دو جهت داشته باشد یکی جهت جزئیه و ذاتیه برای مبیع (یاسایر معوضات در سایر معاوضات ) و دیگر جهت وصفیه عرضیه باشد
حکم شرط هر گاه بر فعل شخص ثالث واقع شود
آیا اصل این عمل از ابتدا صحیح است
آیا بر فرض وقوع شرط حکم آن چیست
حالات مختلف وقوع این شرط
حالت اول
حالت دوم
احکام شرط صحیح به اعتبار واقع شدن آن ضمن عقود مختلف
شرط ضمن عقود صحیح
شرط ضمن عقد لازم
شرط ضمن عقد جایز
علت عدم لزوم وفای به شرط ضمن عقد جایز
فایده شرط ضمن عقد جایز
شرط ضمن عقود غیر صحیح
حکم این شروط از نظر وفا
احکام شرط صحیح به اعتبار چگونگی بیان اراده
حکم وفای به شرط صریح
حکم وفای به شرط ضمنی
احکام شرط فاسد
حکم وفای به شرط فاسد
آیا شرط فاسد مفسد عقد نیز می باشد
نظرات مختلف
بطلان عقد مطلقا
ادله قایلین به بطلان عقد مطلقا
تمسک به تقسیط ثمن
بر هم خوردن تراضی در عقد
اخبار و روایات
عدم بطلان عقد مطلقا
ادله قایلین به عدم سرایت فساد شرط به عقد مطلقا
اطلاقات ادله معاملات و عقود
اجماع
اخبار و روایات
لزوم دور
قول به تفصیل
شروطی که باطل هستند ولی مبطل عقد نیستند
شروطی که باطل هستند و مبطل عقد می باشند
معیار مفسد بودن شرط باطل نسبت به عقد
آیا اگر شرط فاسد قبل از عقد لفظا ذکر شود اما در متن عقد ذکر نشود ( بنابر آنکه عقد فاسد را مبطل عقد بدانیم) این عقد باطل است یا خیر
اقوال مختلف
توجیهات اقوال فوق
آیا اگر مشروط له شرط فاسد را ساقط کند عقد صحیح می باشد
آیا خیار تخلف شرط مختص به شروط صحیح است یا شامل شروط فاسد نیز می باشد
فهرست منابع و ماخذ
فهرست آیات
فهرست روایات
فهرست اعلام
