مشاهده فهرست مطالب این کتاب
مقدمه جمله
انواع جمله
جمله : نهاد – گزاره
گزاره : فعل
فعل : زمان و شخص
فعل : شخص ( مفرد ، جمع )
فعل : صیغه یا ساخت
فعل : ماده ، شناسه
فعل : ماده ماضی ، ماده مضارع
وجوه فعل : اخباری و التزامی
وجوه فعل : امری – شرطی
فعل : زمانهای گذشته
فعل : زمانهای حل و آینده
نهاد : فاعل
فاعل : اسم
اسم : عام ، خاص
اسم : ذات ، معنی
اسم : مفرد ، جمع
اسم : جمعهای عربی
اسم : جمعهای عربی (بقیه
ضمیر
ضمیر : ضمیر اشاره
گزاره : مفعول
وابسته اسم : صفت
وابسته فعل : قید
حروف : حرف اضافه
حروف : حرف ربط ، حرف نشانه ، اصوات
فعل : لازم ، متعدی
متمم فعل
فعل : معلوم – مجهول
متمم اسم : مضاف الیه
وابسته های اجزای جمله
وابسته اسم : بدل
یادآوری و تکرار
بخش دوم
اجزای جمله – حذف
جمله پرسشی
پرسش تاکیدی – حذف
ضمیر پرسشی – صفت پرسشی
جمله عاطفی
جمله امری
اثبات و نفی
هدف در انواع جمله
حمله ساده ، مستقل و پیوسته
حمله مرکب : پایه ، پیرو
حمله مرکب : حرف ربط
وجوه فعل : اخباری ، التزامی
جمله های پیرو : جمله شرطی ، فعل شرطی
وجه تردیدی و شرطی : (در فارسی قدیم )
کلمه : اسم وصف
ساختمان کلمه : ساده و مرکب
ساختمان کلمه : پسوند و پیشوند
ساختمان کلمه : کلمات مشتق
ساختمان کلمه : ترکیب و اشتقاق
ساختمان فعل : ساده ، پیشوندی ، مرکب
صفت : ( از نظر معنی )
صفت : (مقام آن نسبت به اسم )
صفت : درجات صفت )
متم اسم ، متمم صفت
ضمیر شخصی
ضمیر مبهم ، ضمیر مشترک
صفت (مقام صفت در جمله )
نوع کلمه
رابطه اجزای جمله با یکدیگر
ساختمان جمله های مرکب
تجزیه و ترکیب جمله
بخش سوم
ساختمان جمله
یادداشت
مقدمه – تعریفات
پیوستگی جمله های مستقل
جمله مرکب
جمله شرطی
بخش چهارم
پسوند مصدر
بخشی از نظر تحول تاریخی زبان
بخش پنجم نکته هائی درباره زبان فارسی
باید ، بایست ، بایتی
گفتنی و گوئی
یکی از ...ترین
برسر ......یا در سر
را
به گردن ، در گردن ، از گردن
است ، هست
حذف حرف اضافه
یک ..یک
عبارت وصفی
رفته ، رفته است
دوخته بود ، دوخته شده بود
او ، او ف او
بخش ششم
نکته هائی درباره فصاحت زبان فارسی
نقش ، نقش بازی کردن
شرایط – اوضاع
دراز نویسی
بر ععلیه
خانه فقیر
عبارتهای یاحوج و ماجوج
بی تفاوت
دو بخش اول این کتاب شامل اصول نکاتی است که مولف کتاب برای آموختن قواعد زبان فارسی در دبیرستان ها تالیف کرده بود و در طی ده سال اخیر در دبیرستان ها تدریس می شد . در این تالیف روشی نو اتخاد شده بود که بکلی با آنچه از سالها پیش در آموزشگاههای ایران معمول بود تفاوت داشت .
روش تازه ای که مولف این کتاب پیش گرفت با شیوه معمول اصولا اختلاف داشت . اینجا کوچکترین واحدی از گفتار که منظور گوینده ، یعنی رساندن پیامی به شنونده را بر می آورد . و « جمله » خوانده می شود . مبنای بحث قرار می گیرد . سپس این واحد گفتار به دو قسمت اصلی تقسیم می شود که هر یک شامل اجزاء کوچکتری است . پس از آن به شناخت یکیک اجزاء هر قسمت می رسد و مباحث دقیق تر مانند رابطه فراکردما (یا به اصطلاح سابق جمله های ناقص ) با یکدیگر پس از آن می آید.
بخش سوم این کتاب بحثی است در نحوه فارسی که نخستین بار با روشی خاص مطرح شده است . این رساله که ابتدا در مجله سخن (شهریور 1343) انتشار یافت و سپس یک بار دیگر در خرداد 1349 منتشر شد در کتاب حاضر با توضیح و تفضیل بیشتری مندرج است .
بخش چهارم بحثی است درباره ریشه پسوند مصدر در زبان فارسی و تحول تاریخی آن ؛ و این جزء صرفی در غالب زبانهای ایرانی ادوار سه گانه باستان ، میانه ، جدید مورد مطالعه قرار گرفته است . این تحقیق بار اول در مجله دانشکده ادبیات تهران (شماره 3 سال اول ) انتشار یافت و سپس در مجموعه مقالات نگارنده با عنوان درباره زبان فارسی (سال 1340) درج شد و اکنون به کتاب حاضر پیوسته است .
بخش پنجم شامل مقالات گوناگونی است درباره بعضی از نکات خاص دستوری که هر یک به مناسبتی نوشته شده ومولف با استناد به آثار بزرگان ادب فارسی و ذکر مثالها و شواهد متعدد کوشیده است استعمال درست را از نادرست باز نماید .
بخش ششم متضمن نکته هائی است که اگر چه در نوشته های امروزی متداول است فصیح و زیبا نیست .
